دلـبر ، پورتال جوانان ایرانی

بالی

 

بالی،برای اینکه به این بهشت افسانه ای سفر کنید نیازی به ویزا نخواهید داشت. این جزیره‌ی افسانه‌ای اندونزی، بهشت کوچک گردشگران به شمار می‌آید

باران‌های سیل‌آسای زمستان‌ها را که نادیده بگیریم، هر وقتی در سال برای سفر به بالی مناسب است. آب‌ و هوای گرمسیری این جزیره با روزهای آفتابی و شب‌های خنک، بالی را شهر چهارفصل توریست‌ها کرده؛ با این‌حال از ژوئن تا سپتامبر، با کم‌شدن رطوبت هوا، تعداد مسافران هم بیشتر می‌شود.

جزیره‌ی بالی با این‌که مساحت چندانی ندارد، از چند تا شهر کوچک و به‌هم چسبیده تشکیل شده که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین‌ آن‌ها دنپاسار در جنوب جزیره است. دنپاسار یک فرودگاه بین‌المللی به نام Ngurah Rai دارد که بیشتر توریست‌ها از طریق همین فرودگاه به این شهر می‌رسند. دریافت ویزای اندونزی برای مسافران ایرانی، بعد از رسیدن به مقصد انجام می‌گیرد؛ به این‌ صورت که بعد از ورود به سالن ترانزیت فرودگاه، باید با در دست داشتن اصل گذرنامه و هزینه‌ی ویزا، به باجه‌های صدور روادید مراجعه کنند و مامور دولتی اندونزی بعد از کنترل مدارک، مهر ویزای توریستی یک ماهه را در گذرنامه‌ی مسافر خواهد زد.

فرودگاه دنپاسار در ١٣ کیلومتری شهر واقع شده و رفت و آمد به آن‌جا، از طریق تاکسی‌های اختصاصی و تاکسی‌های ون (که در اندونزی Bemo نامیده می‌شوند) و اتوبوس امکان‌پذیر است. اتوبوس‌ها ارزان‌ترین راه‌اند و هر نیم ساعت یک بار به طرف مرکز شهر حرکت می‌کنند، ولی مزیت تاکسی‌ها این است که شما را جلوی در هتل می‌برند و دیگر نیازی به پیداکردن آدرس از ایستگاه اتوبوس تا هتل نیست.

دنپاسار با این‌که مرکز بالی به شمار می‌آید ولی مقصد اصلی گردشگران نیست. نام این شهر به معنی در کنار بازار است و از اسمش پیداست که بزرگ‌ترین و پر رونق‌ترین بازار بالی را دارد. به خاطر مناسب‌بودن قیمت‌ها، طرفداران بازارهای بالی زیاد هستند. همه‌جور جنسی هم توی این بازارها پیدا می‌شود؛ از کفش و لباس‌های مارک‌دار گرفته تا خنزرپنزرها و بدلیجات سنگی و چوبی. خیلی از زیورآلات، سرامیک‌ها، مجسمه‌ها و پارچه‌های رنگارنگی که توی بازارها می‌بینید، صنایع دستی بالی هستند و فرهنگ هندو را که عاشق رنگ است، به خوبی نشان می‌دهند. هر جای بازار که بوی قهوه یا ادویه می‌آمد، قدم‌ها را آهسته‌تر کنید. بالی منبع ادویه‌جات و قهوه‌های مختلف با قیمت ارزان است.

موزه‌ی نگری پروپنسی در دنپاسار، از دیگر جذابیت‌های این شهر است؛ موزه‌ای با ساختمانی تقریباً صد ساله و مجموعه‌ی متنوعی از عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی، ماسک‌ها و لباس‌های آئینی فستیوال‌های اندونزیایی.

اوبود، شهر دیگر بالی است که در شمال دنپاسار قرار گرفته و مرکز فرهنگی و هنری این جزیره محسوب می‌شود. کاخ‌های اوبود و پوری‌سارن‌اگونگ هم در همین شهر قرار گرفته‌اند و حتی امروز هم محل زندگی خاندان سلطنتی هستند، بدون این‌که شکل سنتی خود را از دست بدهند یا زرق و برقی اضافه کرده باشند. معبد پورا ماراجان آگونگ هم که معبد اختصاصی خاندان سلطنتی است، در شمال اوبود واقع شده.

یکی از جاذبه‌های مهم اوبود که از نظر مطالعات ژنتیکی نیز دارای طرفدارهای مخصوص به خودش است، جنگل میمون مقدس است؛ میمون مقدس یا همان واندالا ویستا وانارا وانا، سه معبد مقدس دارد و گونه‌ای از میمون‌های نادر بالیایی در آن زندگی می‌کنند.

آب و هوای گرم بالی و سواحل متعددش، امکان هر گونه تفریحات آبی را فراهم می‌کند؛ اسکی روی آب، غواصی، شنا و قایق‌سواری از این دسته هستند. اگر در یکی از هتل‌های ساحلی اقامت داشته باشید، می‌توانید از امکانات ساحل اختصاصی هتل خودتان استفاده کنید؛ مثلاً سانور یکی از مناطق ساحلی بالی است که هتل‌های لوکس و گران‌قیمتی هم دارد. در غیر این‌‌صورت می‌توانید به یکی از سواحل بوکیت، در جنوب دنپاسار، یا ساحل جیمبارا بروید. در شمال و شرق و غرب بالی هم سواحل دیگری وجود دارد ولی این دو تا توریستی‌ترین‌ها هستند.

برای رفت و آمد به شهرهای مختلف جزیره یا داخل خود شهرها، به غیر از تاکسی و اتوبوس و بِموها، می‌توانید موتور یا ماشین اجاره کنید. اجاره‌ی موتورها یک روزه است و قیمت‌های مختلفی دارد ولی حتماً باید گواهینامه‌ی بین‌المللی داشته باشید تا بتوانید یکی از این‌ها را برانید. نگران خستگی و فعالیت زیاد هم نباشید، یکی از بهترین مراکز اسپا و ماساژ دنیا در اوبود وجود دارد که انواع ماساژ با روغن‌ها و گیاهان مختلف را ارائه می‌دهد.

غذاهای اندونزی، پر از ادویه و طعم‌دهنده‌های جورواجور هستند؛ اگر نسبت به حلال‌بودن غذاهای رستورانی مطمئن نیستید، از پیشخدمت بخواهید که غذاهای حلال را داخل منو به شما نشان دهد. غذای سنتی بالی، برنج یا نودل سرخ شده همراه با میگو، ماهی و سبزیجات است که با سرکه یا لیمو سرو می‌شود؛ یک‌جور مرغ کباب‌شده هم در بالی درست می‌کنند که مزه‌ی تند خوبی دارد؛ مرغ را با چوب‌های درخت لیمو به سیخ می‌کشند و در سس مخصوصی می‌غلتانند و روی آتش قرار می‌دهند؛ شاید تنها غذای دنیا باشد که سیخ آن هم خوردنی است!

اگر وقت بیشتری در بالی داشتید، این‌ها را هم فراموش نکنید:
- شالیزارهای چند طبقه‌ی اوبود: تپه‌های شالی‌کاری‌شده‌ی پلکانی که چشم‌انداز خیلی زیبایی دارند. در اطراف این شالیزارها، رستوران‌های زیادی وجود دارد که غذاهای برنجی می‌پزند یا فروشگاه‌هایی که صنایع‌دستی حصیری می‌فروشند.
- پارک آبی واتربوم: شاید بزرگترها با وجود این همه ساحل و دریا در اطراف جزیره، علاقه‌ای به وقت‌گذرانی در پارک‌ آبی نداشته باشند، ولی مطمئناً بچه‌ها از بازی‌کردن در این پارک با سرسره‌ها و اسباب‌بازی‌های متعددش لذت خواهند برد. پارک تا هشت شب باز است و بسته به این‌که در چه فصلی باشیم، هزینه‌ی ورودی آن متفاوت خواهد بود.

شهر در یک نگاه
نام کشور  اندونزی

 

نام شهر  بالی

 

موقعیت شهر  جزیره

 

همسایگان  جاوه و لومبوک

 

جمعیت  ٣.۵۵١.٠٠٠ نفر

 

دین  هندو

 

مساحت  ۵.۶٣٢.٨۶ کیلومتر مربع

 

فاصله از ایران  ٨٢٨٠ کیلومتر

 

پیش شماره  ٠۶٢٣۶١

 

ولتاژ برق  ١٢٧/٢٣٠ ولت

تاریخچه

جزیره‌ی بالی، بهشت کوچکی در میان مجمع الجزایر اندونزی است. بالی به عکس‌های کارت‌پستال شبیه است؛ سبز و سرزنده، همچون جواهری زیبا در آسیای شرقی می‌درخشد. شادترین شب‌های آسیا را می‌توان در بالی گذراند.
فرهنگ منحصر به فرد هندو در این جزیره، با رقص، هنر، تشریفات مذهبی و جشن‌های فراوان، پر ابهت و پایدار باقی مانده است. اولین ساکنان بالی حدود ٣٠٠٠ قبل از میلاد مسیح، به آن‌جا رفتند. ابزار سنگی کشف شده در روستای سلکیک در غرب جزیره، از این دوره باقی مانده‌اند؛ هرچند که از سال‌های بعدی که بازرگانان هندی به آن‌جا مهاجرت کردند و فرهنگشان را هم با خودشان بردند، چیز زیادی باقی نمانده و معلوم نیست تا قرن نهم، اوضاع مردم در این ناحیه چطور می‌گذشته. در عوض می‌دانیم که در قرن نهم، سیستم پیچیده‌ای برای آبیاری برنج ابداع شد به نام سوباک؛ و سنت‌های فرهنگی و مذهبی مردم کم کم داشت به شکل امروزی‌اش درمی‌آمد: مخلوطی از فرهنگ هندو و چینی. تا قرن هیجدهم که بالی تصرف هلندی‌ها درآمد، هندی‌ها بر آن حکومت می‌کردند. بعد از جنگ جهانی دوم، در ماه آگوست سال ١٩۴۵، بالی اعلام استقلال کرد، ولی عملاً تا سال ١٩۴٩ یکی از مستعمرات هلند بود. در دهه‌ی هفتاد و با هجوم توریست‌ها به بالی، تغییرات زیادی در شهر به وجود آمد و بودجه‌ای فراهم شد تا دستی به سر و روی بالی بکشند؛ هر چند اهالی شهر نظر خوشی به تاثیر توریست‌ها بر فرهنگ منطقه‌شان ندارند و ترجیح می‌دهند در توسعه‌ی جزیره نقش فعال‌تری داشته باشند. در سال‌های اخیر و به‌خصوص بعد از دو انفجار در سال ٢٠٠٢ که در شهر توریستی کودتا رخ داد و بیش از ۵٠٠ کشته بر جای گذاشت، به صنعت توریسم جزیره ضربه‌ی سختی وارد آمد. تکرار این بمب‌گزاری‌های تروریستی در سال ٢٠٠۵ هم اوضاع را بدتر از قبل کرد. بالیایی‌ها امروز باید برای رسیدن به جایگاه قبلی در صنعت توریسم منطقه، تلاش بیشتری داشته باشند. شهرهای مهم بالی عبارتند از: دنپاسار، کاندیداسا، سانور، سمینیاک، اوبود، کوتا و لگیا.

بهترین وقت سفر

آب و هوای گرمسیری، بالی، این شهر را به بهشت مسافران تبدیل کرده. بیشتر سال، روزها مطبوع و آفتابی‌اند با دمایی بین ٢٠ تا ٣٠ درجه‌ی سانتی‌گراد. از دسامبر تا مارس که می‌شود بین دی تا فروردین، بادهای موسمی غربی باعث باران‌های سیل‌آسا و رطوبت بالا می‌شوند؛ با این حال، معمولاً روزها هوا آفتابی است و فقط شب‌ها باران‌های زودگذری می‌بارد. از ژوئن تا سپتامبر (تیر تا مهر)، رطوبت هوا کم می‌شود و سرِ شب، هوا خنک است.

موزه‌ها و بناهای قدیمی
معبد تاناه لات
این معبد در ٢٠ کیلومتری دنپاسار، در تابانان واقع شده و بر روی تخته سنگی قرار گرفته که در طول سالیان، موج‌های دریا به آن شکل داده‌اند.
می‌گویند این معبد را راهبی به نام نیرارتا در قرن شانزدهم ساخته. وقتی این راهب طی سفرش به سواحل جنوبی، بر این صخره‌ی زیبا استراحت می‌کرد، ماهیگیران او را دیدند و برایش هدیه بردند. نیرارتا شب را همان‌جا سپری کرد و روز بعد از ماهیگران خواست در آن‌جا معبدی برای پرستش خدایان دریای بالی بسازند.
این معبد، یکی از هفت معبد سواحل بالی به شمار می‌رود. مجموعه‌ی این معبدها طوری ساخته شده‌اند که از هر کدام بتوان معبد بعدی را دید. تاثیر معماری هندو هم در این معبد به خوبی دیده می‌شود.
صخره‌ای که معبد تاناه لات بر آن قرار گرفته، با جزر آب، از زیر دریا بیرون می‌آید و هنگام مد، دوباره زیر آب می‌رود. وقتی صخره بیرون بیاید، امکان رفتن به داخل معبد هم هست و ساحلش را هم با مغازه‌ها و رستوران‌های توریستی پر کرده‌اند.

دنپاسار
دنپاسار که در جنوب بالی واقع شده، بزرگ‌ترین شهر و مرکز آن است. دنپاسار یعنی در کنار بازار؛ و طبعاً بازارش بزرگ‌ترین و شلوغ‌ترین بازار بالی است.

موزه‌ی نگری پروپینسی بالی
با تلاش‌های والتر اسپایس، هنرمند آلمانی، به همراه بعضی صاحب‌منصبان هلندی که می‌خواستند مجموعه‌ی عتیقه‌جات و آثار فرهنگی بالی را سر و سامانی بدهند؛ این موزه در سال ١٩٣٢ میلادی ساخته شد.
در ساختمان اصلی موزه، آثار باستانی بالی به نمایش گذاشته شده. مجموعه‌ی عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی، وسایل رقص و انواع ماسک‌ها در کلاه فرنگی شمالی‌اند و مجموعه‌ای از پارچه‌های دست‌باف و لباس‌هایی با بافت طلا و نقره، در کلاه فرنگی جنوبی قرار دارند. طراحی‌های بسیار زیبایی از رامایانا و لباس‌های محلی زیبای مخصوص رقص بالیایی هم در این موزه وجود دارند.

تامان ودهی بودایا
این مرکز هنری، در سال ١٩٧٣ میلادی به عنوان آکادمی و نمایشگاه آثار فرهنگی بالی، در قسمت شرقی دنپاسار ساخته شد.
از اواسط ماه ژوئن تا اواسط ژوییه، فستیوال هنرهای بالی در این مجموعه برگزار می‌شود.

اوبود
اوبود در مرکز بالی واقع شده و مرکز فرهنگی آن به شمار می‌رود. هنر و صنایع دستی اوبود مشهور است و گالری‌ها و کارگاه‌های هنری در آن‌جا و در روستاهای دور و اطرافش، زیاد به چشم می‌خورد. آثار معماری قابل توجه و مناظر زیبا، آب و هوای دلچسب و روح خاصی که آن‌جا دارد، باعث شده بیشتر توریست‌هایی که برای اقامتی یکی دو روزه به اوبود می‌روند، در نهایت بیشتر آن‌جا ماندگار بشوند.

کاخ‌ها و معابد
کاخ‌های اوبود و پوری سارن آگونگ، در مرکز اوبود جای گرفته‌اند. این کاخ‌ها ساختمان‌های شیک و مدرنی دارند که بیشترشان بعد از زلزله‌ی ١٩١٧ ساخته شده‌اند. خاندان سلطنتی محلی هنوز در این ساختمان‌ها زندگی می‌کنند؛ اما جالب این‌جاست که حال و هوای سنتی و قدیمی این ناحیه را تغییر نداده‌اند. سنتی خود را حفظ کرده‌اند و خبری از تجملات بیش از حد نیست.
در شمال این ناحیه، دروازه‌ی زیبای پورا ماراجان آگونگ واقع شده که معبدی خصوصی برای خاندان سلطنتی اوبود است.
پورا دسا اوبود که معبد اصلی جزیره‌ی بالی محسوب می‌شود، از دیگر دیدنی‌های این منطقه است.

موزه‌ی لو‌ مایور
ساختمان این موزه در اصل خانه‌ای بوده متعلق به نقاش بلژیکی امپرسیونیست، آدرین ژان لو مایور و همسر بالیایی‌اش، نی پولوک. این زوج که اویل قرن بیستم در این خانه زندگی می‌کردند، آن با وسایل قیمتی و آثار هنری پر کرده بودند. این خانه، نمونه‌ی زیبایی از هنر معماری بالی است و روی پرده‌هایش، داستان راما و سیتا از افسانه‌های رامایانا نقش شده است.
بعضی از نقاشی‌های لو مایور را هم در این موزه به نمایش گذاشته‌اند. آثار ابتدایی این هنرمند، از سفرهایش به آفریقا، هند، ایتالیا و فرانسه الهام گرفته شده و نقاشی‌هایش از بالی، بیشتر به زندگی روزمره‌ی مردم و زنان زیبای بالی می‌پردازند. بیشتر آثار مربوط به زنان، پرتره‌هایی از نی پولوک است.

ستون سنگی
این ستون، یکی از قدیمی‌ترین آثار بالی است که توسط انسان ساخته شده. سنگ‌نوشته‌های روی این اثر که به زبان سانسکریت نوشته شده‌اند، شرح پیروزی در نبردی مربوط به بیش از ١٠٠٠ سال پیش‌اند.

پارک‌ها و باغ وحش‌ها و فضاهای طبیعی
سانور
سانور که گران‌ترین منطقه‌ی توریستی بالی به شمار می‌رود، یک شهر ساحلی تمام عیار است. با وجود فراوانی هتل‌ها و دیگر مکان‌های اقامتی، این شهر ساکت و آرام است و مسن‌ترها بیشتر دوست‌اش دارند.
سانور بین جالان گوراه رای و ساحل قرار گرفته و خیابان اصلی‌اش، جالان دانائو تامبلینگان است که شمال شهر را به جنوب‌اش وصل کرده و جهت‌یابی را آسان می‌کند.

جنگل میمون مقدس
این جنگل ماندالا ویستا وانارا وانا نامیده می‌شود و سه معبد مقدس هم دارد. این جایگاه مقدس، مسکن گروهی از بوزینه‌های بالیایی مو خاکستری دم بلند هم هست. تماشای این میمون‌ها در محیط زندگی طبیعی‌شان بسیار جذاب است، هر چند که معروف‌اند که وسایل گردشگران را از دستشان می‌قاپند.

غذا و باقی قضایا

در کافه‌ها و رستوران‌های متنوع بالی، هم غذاهای اندونزیایی پیدا می‌شود و هم غذاهای بین‌المللی؛ حتی بعضی از رستوران‌های زنجیره‌ای امریکایی مثل مک‌دونالد، پیتزا هات، استارباکس و کی‌اف‌سی هم در آن‌جا شعبه دارند؛ هرچند که منوهایشان را با ذائقه‌ی محلی تطبیق داده‌اند و غذاهایشان با شعبه‌های اصلی کمی فرق می‌کند.
رستوران‌های کوچک و محبوب محلی‌ها، معمولاً از رستوران‌های توریستی بهترند؛ هم از لحاظ غذا و هم قیمت. ناسی گورنگ (برنج سرخ شده)، ناسی چامپور (برنج بخارپز با گوشت و سبزیجات) و می کورنگ (نودل سرخ شده) از جمله غذاهای اندونزیایی‌اند که همه‌جا پیدا می‌شوند و اگر امتحان‌شان نکنید، سفرتان کامل نمی‌شود! البته حواستان باشد که ادویه‌جات اندونزیایی تند و تیزند.
غذاهای مخصوص خود بالی، از آن‌جا که بیشتر با گوشت خوک درست می‌شوند و مناسب مسلمانان نیستند، زیاد محبوبیت ندارند.

چارسوق
بالی با تنوع زیاد اجناسش، از خورده ریزهای بی‌اهمیت گرفته تا بوتیک‌های سطح بالا، بهشت خریداران است. خوبی آن‌جا این است که قیمت‌هایش اغلب مناسب‌اند؛ مخصوصاً اگر بخواهید لباس بخرید. فروشگاه‌های معروف لباس ورزشی در شهرهای کوتا و لگیان فراوان‌اند و در سمینیاک، فروشگاه‌های شیکی از کارهای طراح‌های بالی پیدا می‌شوند.
از آن‌جا که در بالی هنرمندان زیادی زندگی می‌کنند؛ آثار هنری آن‌جا هم زیاد و پرطرفدار است. کارگاه‌های شهرهای کوچک برای خرید مناسب‌ترند و تماشای هنرمند وقت خلق آثارش هم خالی از لطف نیست. نقاشی‌ها، سبدهای حصیری، مجسمه‌های سنگی و چوبی، زیورآلات نقره و صدف، سرامیک و خیلی چیزهای دیگر، از جمله هنرهای محلی و پرطرفدار بالی‌اند. جز این‌ها، ادویه‌جات و قهوه‌ی خوبی با قیمت‌های مناسب در آن‌جا پیدا می‌‌شود. خیلی از سوپرمارکت‌ها، این اجناس را با بسته‌بندی شیک و مخصوص سوغاتی هم می‌‌فروشند. جز این‌ها، در مغازه‌های کوچک و متنوع و سوپرمارکت‌های بزرگ و زنجیره‌ای سرتاسر بالی، همه‌چیز پیدا می‌شود؛ از غذاهای بسته‌بندی گرفته تا مجله و کرم ضد آفتاب.
به هر حال، هر چیزی که می‌خواهید در بالی بخرید، چانه زدن را فراموش نکنید!

جشنواره‌ها و رویدادها

در بالی بیش از دو هزار معبد (پورا) وجود دارد و هر کدام از این معابد، در سال لااقل دو جشن (اودالان) برگزار می‌کنند. مناسبت‌های دیگر هم هر کدام جشن مخصوصی برای خود دارند. مناسبت‌های بالی با دو تقویم محلی مشخص می‌شوند؛ تقویم ووکو یا پاووکن هر سال‌اش دویست و ده روز دارد و ممکن نیست که بشود مناسبت‌هایش را در تقویم‌های خودمان نوشت؛ اما تقویم لونارساکا روزهایش منطبق با تقویم میلادی‌ست. مراسم ختم (پیترا یادنیا) در بالی، بهانه‌ی دیگری برای جشن و آذین بستن‌اند. طی این مراسم، معمولاً چندین متوفی را طبق آیین‌های مذهبی و مراسمی پر رنگ و لعاب، می‌سوزانند.

گالونگان، فستیوالی ده روزه است که هر دویست و ده روز یک‌بار برگزار می‌شود و مناسبت‌اش، مرگ مایادناوا، حاکم ظالم و ستمگر است. می‌گویند در این روز، خدایان و ارواح درگذشتگان هم به زمین می‌آیند، برای همین خیابان‌ها را با فانوس‌‌هایی از جنس بامبو به نام پنجور روشن می‌کنند. آخرین روز این فستیوال، کانیگان نامیده می‌شود. نیپی یا سال نوی هندو که به نام روز سکوت مطلق هم معروف است، معمولاً در مارس یا آوریل (فروردین و اردیبهشت) برگزار می‌شود. طی رژه‌ی مخصوصی که به این مناسبت برگزار می‌شود، مردم با غول‌های رنگی کاغذی و دست‌ساز رژه می‌روند و منظره‌ای دیدنی می‌سازند. البته این روز بدی‌های خودش را هم دارد: از ساعت شش صبح روز نیپی، همه‌جا به مدت بیست و چهار ساعت تعطیل است؛ در هتل‌ها به گردشگران تذکر داده می‌شود که تا حد ممکن سر و صدا نکنند؛ بعد از تاریکی شهر را همچنان تاریک نگه می‌دارند و کسی اجازه ندارد در ساحل یا خیابان‌ها تردد کند. در این روز، حتی فرودگاه هم تعطیل است و پروازها انجام نمی‌شوند. از آن‌جا که تاریخ این روز هر سال تغییر می‌کند و تا اواخر سال قبل‌اش مشخص نمی‌شود، اگر زودتر پروازتان را برای این روز رزرو کرده باشید؛ از طرف خط هواپیمایی به شما خبر داده می‌شود تا تاریخ پرواز را عوض کنید. علاوه بر این مناسبت‌ها، تعطیلات رسمی اندونزی هم در بالی به رسمیت شناخته می‌شوند؛ اما ماه رمضان نسبت به سایر کشورهای مسلمان، با شور و حال کمتری برگزار می‌شود.

  • Twitter
  • del.icio.us
  • Digg
  • Facebook
  • Technorati
  • Reddit
  • Yahoo Buzz
  • StumbleUpon

ياسين قاسمي: نظرات ارائه شده توسط کاربران صرفاً دیدگاه شخصی آنها بوده و سایت دلبر هیچگونه مسئولیتی در قبال این نظرات ندارد. براي حمايت از اين پورتال ميتوانيد كتاب رازهاي جنسي و زناشويي را از سايت سفارش دهيد ! با تشكر

نظرات

ارسال نظر برای این مطلب بسته شده است.