دلـبر ، پورتال جوانان ایرانی

باکو

 

 

 

باکو، پایتخت آذربایجان، بزرگ‌ترین شهر این کشور است. فراز و نشیب‌های تاریخی باکو، میراث عظیمی برای آن به جا گذاشته که علاوه بر آثار تاریخی شهر، در فرهنگ و سبک زندگی مردم هم خودش را نشان می‌دهد. از نظر فرهنگی، آذربایجانی‌ها شبیه‌ترین همسایه‌ به ایران هستند و به خاطر همین از گردشگران ایرانی‌شان جور دیگری استقبال می‌کنند؛ باکو که خواهرخوانده‌ی شهر تبریز هم هست، آب و هوایی شبیه به شهرهای شمال غربی ایران دارد: تابستان‌های گرم و شرجی و زمستان‌هایی با ابرهای پربار؛ زیباترین فصل باکو، بهار است با شکوفه‌های رنگارنگ درختان، آفتاب ملایم روز و نسیم خنکی که از دریای خزر می‌گذرد.
اگر از ایران به باکو سفر کنید، به غیر از هواپیما از راه‌های زمینی هم می‌توانید وارد این شهر شوید.
فرودگاه باکو، حدوداً ٢۵ کیلومتر با پارک صمد ورگن در قلب شهر فاصله دارد. پیمودن این مسیر با اتوبوس و مینی‌بوس یک ساعت زمان می‌برد و اگر تاکسی بگیرید یا مترو سوار شوید، مطمئناً زودتر به مقصد می‌رسید. کرایه‌ی تاکسی در باکو خیلی گران نیست ولی اگر نگرانِ بالارفتن مخارج سفرتان هستید، پیشنهاد ما این است که نقشه‌ی مترو و اتوبوس‌ها را تهیه کنید. اتوبوس‌ و مینی‌بوس‌سواری در شهرهایی که تا به حال ندیده‌اید، این امتیاز را دارد که با کوچه‌ها و خیابان‌های فرعی و زندگی رومزه‌ی مردم آن شهر بهتر آشنا می‌شوید.
برای رفت و آمد در شهر تمامی این گزینه‌ها وجود دارد و حتی تاکسی تلفنی هم می‌توانید رزرو کنید. علاوه بر این، اگر حال و حوصله‌ی پیاده‌روی داشتید، بد نیست فضاهای قدیمی شهر، میدان فانتین و بلوار اطرافش را پیاده ببینید. تمام منطقه‌ی قدیمی شهر را می‌توان در طول یک روز دید. بافت قدیمی شهر باکو که در فهرست میراث جهانی یونسکو هم به ثبت رسیده شامل کاخ شروان شاه و برج دختر می‌شود. اطراف کاخ شروان، میدان فانتین و خیابان نظامی می‌توان مغازه‌هایی را پیدا کرد که صنایع دستی آذربایجانی می‌فروشند. هم‌چنین رستوران‌های خوبی هم در این مناطق هست که فصل‌های شلوغ توریستی، طرفدار زیاد دارند و شاید مجبور شوید توی صف بایستید. غذاهای آذربایجانی یکی از مهم‌ترین جذابیت‌های سفر به این سرزمین است؛ به هر بهانه‌ای که به باکو سفر کنید، کباب و کوفته‌های رنگارنگ را فراموش نخواهید کرد. زمستان‌ها به خاطر سرمای هوا، انواع آش در رستوران‌ها و غذاکده‌های کوچک گوشه و کنار شهر سرو می‌شود که محبوب‌ترین آن‌ها، آش ماست است.

اگر قرار باشد تنها یکی از دیدنی‌های باکو را ببینید، بهتر است انتخاب‌تان پارک مفاخر باشد. پارک مفاخر، پارکی بزرگ و سرسبز است که آرامگاه تعداد زیادی از هنرمندان و شخصیت‌های محبوب آذربایجان را در خودش جا داده. رشید بهبوداوف، خواننده‌ی مشهور اپرا که به چندین زبان می‌خواند؛ حیدرعلی‌اوف، رئیس‌جمهور محبوب آذربایجانی‌ها و شوکت علی‌اکبروا از دیگر خواننده‌های آذری از چهره‌هایی هستند که آرامگاهی به همراه مجسمه‌ی سنگی‌شان در این پارک دارند.

کشور آذربایجان از نظر هنر باله و اپرا بسیار شناخته‌شده است و در تالار ملی باله و اپرای باکو در خیابان نظامی می‌توان یکی از این اجراها را دید؛ تالار ملی باله و اپرا که حدوداً صد سالی از ساختش می‌گذرد، یک بار در سال ١٩٨۵ آتش گرفت و دو سال بعد بازسازی شد. تالار فیلارمونیک نیز علاوه بر اجراهای متعدد هفتگی باله و اپرا، جشنواره‌های فصلی موزیک دارد که طرفدارهای اپرا را یک‌جا جمع می‌کند.
علی‌رغم تمام توجهی که به موزیک کلاسیک آذربایجان می‌شود، موسیقی جدید نیز جذابیت‌های خودش را برای آذری‌ها دارد؛ فستیوال جاز آذربایجان در ماه ژوئن به خوبی این را ثابت می‌کند. هر سال هنرمندان زیادی از سرتاسر دنیا به مدت یک هفته در این جشنواره شرکت می‌کنند و روز به روز هم به رونقش اضافه می‌شود.

برای آشناشدن با تاریخ باکو، موزه‌ی ملی لباس آذری را از دست ندهید. تماشای عروسک‌هایی که لباس‌های محلی آذربایجان را به تن دارند مخصوصاً برای کوچک‌ترها آموزنده و دوست‌داشتنی است.
موزه‌ی لطیف کریم‌اوف، کلکسیونی بی‌نظیر از فرش و هنر آذربایجانی را به نمایش می‌گذارد. معمولاً به جز تعطیلات ملی آذربایجان، تماشای موزه از ساعت ده صبح تا پنج بعدازظهر امکان‌پذیر است و برای بچه‌ها هم بلیت نیم‌بها فروخته می‌شود. نزدیک به موزه‌ی کریم‌اوف، یکی دو تا کافه وجود دارد که پاتوق هنرمندان باکو به حساب می‌آید؛ طرف‌های غروب خوردن یک قهوه و دیدن هنرمندان آذری با سازها و دیگر وسایل هنری‌شان شاید بتواند باب معاشرت‌های تازه و آشنایی بیشتر با فرهنگ آذربایجان را، که بی‌شباهت به فرهنگ ما نیست، باز کند.

اگر فصل بهار یا اواخر تابستان به باکو سفر کرده‌اید، شاید بد نباشد تور قایق را هم تجربه کنید، قایق‌های کوچک سفید رنگی که حدوداً نیم ساعتی مسافران را روی رودخانه‌ی میان شهر می‌چرخانند و انتخاب خوبی برای دیدن هر دو سمت باکوست. اگر بیشتر از این به گشت‌زنی روی آب‌ها علاقه‌دارید، در باکو ساحل تفریحی نخواهید یافت. ساحل دریای خزر در شهر باکو، ساحلی صنعتی است و امکان بازی‌های آبی ندارد. برای ساحل تفریحی باید به آمبوران یا بیلقه در خارج از شهر بروید. تابستان‌ها ساحل آمبوران مملو از توریست‌ها و مردم محلی است که برای فرار از گرما به این‌جا آمده‌اند.

باکو به خاطر موقعیت تجاری خوب امروزش، بازارهای خوبی هم دارد. مرکز خرید میدان آبشار با چندین طبقه از فروشگاه‌هایی که به برندهای معروف دنیا اختصاص دارد، بزرگ‌ترین مرکز خرید باکوست. بازارهای سنتی هم که نزدیک به بافت قدیمی شهر دیده می‌شوند. فراموش نکنید که فرش و عتیقه را بدون فاکتور نخرید چون ممکن است در فرودگاه به دردسر بیافتید. عروسک‌های چوبی و تو در توی ماتروشکا که یادگار روس‌ها در آذربایجان است می‌تواند بهترین یادگاری از پرجمعیت‌ترین شهر قفقاز باشد.

 

شهر در یک نگاه
نام کشور  جمهوری آذربایجان

 

نام شهر  باکو

 

موقعیت شهر  پایتخت

 

موقعیت جغرافیایی  خاورمیانه- اروپای شرقی

 

جمعیت  ٢٫٠٧۵٫٠٠٠

 

دین  اسلام

 

مساحت  ٢۶٠ کیلومتر مربع

 

فاصله از ایران  ۵٣٢ کیلومتر (از تهران تا باکو)

 

پیش شماره  ٠٠٩٩۴

 

تاریخچه

نام باکو از واژه‌ای فارسی به نام بادکوبه آمده، که طبعاً باد در آن به معنای باد است اما کوبه در آن به معنای کوبه، کوبیدن و نظایر این‌ها نیست. بله، کوبه یعنی شهر و بادکوبه یعنی شهر بادها. علت نام‌گذاری می‌تواند وزش شدید بادهایی باشد که از دریای خزر می‌وزند. اما، خیلی‌ها نیز معتقدند نام باکو از کلمه‌ی قفقازی‌الاصلِ بَک آمده. بَک یعنی خورشید و معنیِ دیگرش هم طلا است. می‌گویند چون این منطقه در گذشته‌های دور مرکز آتش‌پرستی بوده به آن بَک می‌گفتند که به مرور زمان تغییر کرده و نامش شده باکو.
اما توجهات از چه زمانی به باکو معطوف شد؟ پاسخ سال ١١٩١ میلادی است، که زلزله آمد و شماخی، پایتخت شروانشاهان نابود شد و باکو را به عنوان پایتخت انتخاب کردند. شروانشاهان یک سلسله‌ی پادشاهیِ کوچک در ناحیه‌ی قفقاز بود. با سلطه‌ی ترک‌های سلجوقی بر ایران و بعد شمال ایران زبان رسمی و رایج مردم منطقه رفته‌رفته تبدیل شد به ترکی. و اگر در مورد زبان قبلیِ مردم این منطقه برایتان سوال پیش آمده باید بگوییم، آن‌ها آسیانی‌زبان بودند. بعدها باکو جزیی از ایرانِ صفوی شد. نکته‌ی مهم این است که به این منطقه آذربایجان نمی‌گفتند، آذربایجان پایین رود ارس بود و بس، جایی که هنوز هم آن را آذربایجان می‌خوانند و جزیی از خاک ایران است. در قرن شانزدهم میلادی حکومت عثمانی بیشتر قسمت‌های قفقاز و از جمله آران -که باکو جزیی از آن بود- و گرجستان و ارمنستان فعلی را تحت تصرف خود در آورده بود، اما این قسمت‌ها توسط نادرشاه افشار بازپس‌گرفته شدند و به خاک ایران افزوده شدند. اما در زمان فتحعلیشاه قاجار که در بخشندگی اراضی ِ ایران به روس‌ها سنگ تمام گذاشت، این قسمت‌ها، بر اساس عهدنامه‌های گلستان و ترکمن‌چای از ایران جدا شد و به دست روس‌ها افتاد. در سال ١٩٩١ باکو اولین شهردار مستقل خود را دید، چون اتحاد جماهیر شوروی از هم پاشیده بود. در دسامبر ٢٠٠٠ هم شهر کهن باکو شامل کاخ شیروانشاهان و برج دختر به عنوان اولین جا در آذربایجان در لیست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.

 

 

بهترین وقت سفر

زمستان‌های باکو بسیار سرد است اما خیال نکنید چون باکو زمستانی سخت دارد لابد تابستانش هم خنک است. در تابستان دمای هوا خیلی بالا می‌رود. آذربایجان خیلی جای خوش آب و هوایی نیست، و کسی هم البته به قصد لذت از آب و هوا به آن‌ نمی‌رود. با توجه به برگزاری نوروز در آذربایجان و طراوت نسبی ِ هوا و شاد بودنِ مردم، بهار برای سفر به آذربایجان مناسب است.

 

 

موزه‌ها و بناهای قدیمی

برج مایدن
این بنای مخروطی شکل از سنگ ساخته شده، ٢٩ متر ارتفاع دارد و بهترین نماد برای معماری آذربایجان به شمار می‌رود. در مورد سال ساخت این بنا اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد، اما نمای ساختمان نشانه‌های معماری قرن ١٢ را در خود دارد. نام آذری این بنا، گیز قلعسی است که در فارسی قلعه دختر نامیده می‌شود. درباره این برج داستان‌های زیادی می‌گویند. مثلاً یکی از داستان‌ها مربوط به حکمران ثروتمندی است که به عشق دختر خود دچار شده و از او می‌خواهد که باهم ازدواج کنند. دختر که ترس از گناه او را گرفته و از طرفی نمی‌تواند از دستور پدر سرپیچی کند، به پدر پیشنهاد ساخت برجی را می‌دهد تا درمدت ساخت برج بتواند تمام جوانب را بسنجد و تصمیم خود را بگیرد. بعد از اتمام برج، دختر راحت‌ترین تصمیم و شاید عقلانی‌ترین تصمیم را می‌گیرد، به بالای برج رفته و خودش را به پایین پرت می‌کند. بله، داستان غم‌انگیزی است.
در حال حاضر، داخل این برج را نقاشی‌های قدیمی پوشانده و مغازه‌ای که سوغاتی‌های مختلف آذربایجان را می‌فروشد، هم در آن دایر است. از روی پشت بام این برج ، محله‌های قدیمی باکو کاملاً معلوم است.

قصر شیروان شاه
این مجموعه قصر زیبا و شگفت‌انگیز، از ماسه و سنگ ساخته شده و محل استقرار یکی از حکمرانان آذربایجان بوده است و در قرن پانزدهم ساخته شده، البته این قصر یک بار در سال ٢٠٠٣ مورد بازسازی قرار گرفت. درِ غربی آن سنگی است و روی آن حکاکی‌های فوق‌العاده‌ای انجام شده است. پله‌ها از سمت حیاط تشریفاتی به یک آب انبار هشت ضلعی، منتهی می‌شوند. نزدیک این محل، خرابه‌های مسجد کیقباد قرار دارند.

موزه هنر دولتی
این موزه در واقع در دو عمارت مجلل قرار دارد. ساختمان اصلی، شامل آثار هنری قرن نوزده آذربایجان و روسیه مثل نقاشی و مجسمه و… بوده و ساختمان کوچک‌تر، هنر مدرن -مجسمه‌سازی، نقاشی- آذربایجان را به معرض نمایش گذاشته است.

موزه فرش
این موزه، قبلاً موزه‌ی لنین نام داشت، اما در حال حاضر تبدیل به موزه‌‍‌ی فرش بسیار زیبایی شده و نشان‌دهنده‌ی تاریخچه‌ی فرش در آذربایجان است. در این موزه بیش از هزار عدد قالیچه دست‌بافت و کمیاب و زیبای آذری، ‌ایرانی و داغستانی نگه‌داری می‌شود. اگر بخواهید می‌توانید با پرداخت ۴٠٠٠ تومان اضافه، یک راهنما بگیرید و از او بخواهید تا درباره‌ی طرح، سمبل‌های استفاده شده و تاریخچه‌ی فرش‌ها توضیحاتی را به شما بدهد.

مسجد تَزَ پیر
 ‌تَزَپیر بین سال‌های‎‌١٩٠٣ و ١٩١۴ ساخته و در سال ٢٠٠٧ بازسازی شد و روکشی از طلا به مناره‌های آن اضافه کردند. معماریِ آن تماماً، اسلامی است.

مسجد امام حسین (ع)
مسجدی نو ساز که جذابیت‌های معماری‌اش مربوط به شمال آفریقا و همچنین برگرفته از هنر مدرن آذربایجان است.

کلیسای آرچانجل میشل روسیان
مرکز جامعه ارتودکس باکو است. این کلیسا معمولاً به روی توریست‌ها باز نیست. اما به هر حال احتمال رفتن صد در صد منتفی نیست، اگر توانستید به داخل آن بروید، مجسمه‌های زیبا، نقاشی‌های رنگارنگ سقف، توجه شما را به خود جلب خواهد کرد.

کلیسای ارامنه
کلیسای دیگر باکو است که به دلیل کم تعداد بودن ارامنه، به حالت متروک در آمده. این کلیسا، یاد آور تقسیمات مرزی و فرهنگی وحشیانه‌ای است که منطقه‌ی قره‌باغ نتیجه‌ی یکی از آن‌هاست.

خیابان شهیدان
در جنوب غربی ِ مرکز شهر، یادبود تلخ قربانیانی است که توسط حملات ارتش سرخ در سال ١٩٩٠ کشته شدند. البته بعداً کشته‌شدگان کشمکش‌های قره باغ نیز به قربانیان حملات ارتش سرخ اضافه شدند. یادبود کوچکی هم برای نظامیان کشورهای انگلستان و مشترک المنافع که در اطراف باکو در جنگ جهانی اول کشته‌ شدند هم در آن نزدیکی وجود دارد که البته باعث مجادلات زیادی شده است و خیلی‌ها مخالف حضور آن هستند.

 

 

غذا و باقی قضایا

 

 

 

مهم‌ترین مشخصه‌ی غذاهای باکو تنوع زیاد آن‌هاست. علت این امر را باید در تأثیر فرهنگ غذایی ایرانی، روسی و عادات غذایی خودِ ترک‌ها جست‌وجو کرد.  در رستوران‌های باکو می‌شود غذاها را بر حسب ریشه‌های قومی-ملی‌شان به آذری، روسی، ترکی(ترکیه‌ای) و گرجی تقسیم‌بندی کرد و البته باید دانست که فست‌فود هم همیشه در دسترس است.

در باکو، اغذیه‌فروشی‌های خیلی زیادی کباب ترکی می‌فروشند. یکی از آن‌ها اینتر گراند است که در خیابان تقی‌یــِف قرار دارد و از همه معروف‌تر است. اگر یکی از طرفداران مک‌دونالد هستید، بد نیست بدانید که یک شعبه‌اش در میدان فواره موجود است. بسیاری از شیرینی‌فروشی‌ها، اسنک‌های کوچک و ارزان همراه با چای یا شکلات دارند. البته اگر نمی‌توانید آذری صحبت کنید، بهتر است یا پول خرد داشته باشید یا بی‌خیال شیرینی خوردن شوید. قنادی حیات در خیابان آزادلیک قرار دارد و بهترین قنادی پیشنهادی ماست. قنادی اصلان هم نزدیک ایستگاه مترو در خیابان کفار کابارلی قرار گرفته و خاچاپوری‌های آن (کلوچه های شیرینی که داخل آنها با پنیر پر شده است) بسیار لذیذ و خوش‌مزه است.

 

 

 

چارسوق

قدیمی‌ترین فروشگاه باکو، MUM نام دارد. این فروشگاه چهار طبقه است و شامل مغازه‌های بسیار زیادی است که همه‌جور جنس، از لباس عروس گرفته تا وسایل الکتریکی را می‌فروشند. این فروشگاه را در خیابان هوسو‌هاسی‌یــِف پیدا می‌کنید. بازار بزرگ ساحل هم بازاری نوساز است که بالای متروی ساحل قرار دارد. اگر دنبال بوتیک‌ با اجناس مرغوب و درجه یک می‌گردید، به خیابان رسول رضا، ٢٨ می و آتاتورک بروید. از قدیم‌الایام، کلاه و اشیای مسی و فرش، از مهم‌ترین سوغات‌های آذربایجان بوده. معمولاً این اشیا در نواحی اطراف شهر ارزان‌تر هستند. مغازه‌ی علی بابا اطراف ایچری شهر قرار گرفته است و از مغازه‌های اطراف خود معروف‌تر و شلوغ‌تر است و در آن می‌توانید اجناسی را بخرید که واقعاً به قیمتش بی‌ارزد.
بازار رنگارنگ توریست‌ها برای خرید سوغات ایده‌آل است. بیشتر مغازه‌های این بازار اجناس ارزان می‌فروشند و اگر علاقه‌مند به مدال باشید، می‌توانید مدال‌های جالب و گوناگونی را از دوران حکومت شوروی بخرید.
ضیا یکی دیگر از بازارهای خرید است. قیمت‌هایش از جاهای دیگر گران‌تر است اما برای توریست‌هایی که حوصله‌ی گشت زدن و وقت تلف کردن برای خرید را ندارند، کمک بزرگی است. این بازار در خیابان اینشا آچیلار قرار گرفته.

 

 

رفت و آمد

تاکسی
برای بار اول به باکو می‌روید و آذری و روسی هم نمی‌دانید؟ باید از تاکسی استفاده کنید. بله، باید. تاکسی‌های باکو تاکسی‌متر ندارند و فاکتور هم به شما نخواهند داد. تاکسی‌های باکو یا زرد رنگ‌اند و آرم تاکسی دارند و یا سفیدند و علامتی آبی رویشان است. توصیه‌ی ما از بین این دو نوع تاکسی، سفیدها هستند که نو‌تر و تمیزترند. آشنایی رانندگان تاکسی با انگلیسی در حد نام مراکز تجاری‌ و مراکزی چون سفارتخانه‌هاست که خارجی‎‌ها بیشتر به آن‌جاها رفته‌اند. اگر با تاکسی در مناطق اصلی و مرکزی شهر جابه‌جا شدید و راننده شما را سمت بالای تپه و مرکز شهر نبرد کرایه‌ی شما بیشتر از ۵٠٠٠ تومان نخواهد شد، البته اگر ترافیک باشد کمی بیشتر از این مبلغ را از شما خواهند گرفت. برای حومه‌ی شهر کرایه‌ی تاکسی تا ٣٠٠٠٠ تومان هم بالا می‌رود. برای همین بهتر است قبل از سوار شدن حتماً با راننده بر سر قیمت به توافق برسید، برای به توافق رسیدن هم فارسی و انگلیسی کمک‌تان نمی‌کند، باید روسی یا آذری بدانید. انعام هم اجباری نیست.

مترو
کم‌هزینه‌ترین راه رفت و آمد در باکو مترو است. تنها با پرداخت دویست تومان، از بسیاری از مسیرهای اصلی و مهم شهر عبور می‌کنید که طبعاً در تمامی آن‌ها هم ایستگاه وجود دارد. می‌توانید کارت شارژی تهیه کنید که در آن حدود ٢٧٠٠ تومان اعتبار خواهید داشت. شارژ کردن کارت اگر که به روسی و یا آذری مسلط باشید بسیار آسان خواهد بود و کارمندان مترو در این زمینه به شما کمک خواهند کرد. از عکاسی از مترو پرهیز کنید. جدا از این‌که چندان چیز جالبی در آن وجود ندارد، احتمال دستگیری‌تان می‌رود. شاید دلایلشان برای بازداشت کسانی که از مترو عکاسی می‌کنند امنیتی است.

کرایه خودرو
انواع ماشین و خودرو های شاسی بلند را می‌توانید از طریق آژانس‌های مسافرتی کرایه کنید. یکی از این آژانس‌ها، هرتز است. این آژانس در هتل حیات قرار دارد و هزینه‌ی کرایه اتومبیل‌ها از ١٠٠٫٠٠٠ تومان به بالاست. اگر بخواهید راننده‌ای هم اجاره کنید، به مبلغ فوق حدوداً ١٠٫٠٠٠ تومان بابت هر روز اضافه خواهد شد. برای کرایه‌ی ماشین باید بتوانید مبلغ ۴٠٠٫٠٠٠ تومان را به عنوان ودیعه پیش آژانس بگذارید. در هیچ یک از آژانس‌ها، انگلیسی صحبت نمی‌کنند. برای رانندگی در جاده‌های آذربایجان باید گواهینامه‌ی بین‌المللی همراه داشته باشید. اگر بخواهید می‌توانید ماشین‌های ارزان‌تری نیز کرایه کنید. آژانس آیلار ماشین‌ها را ارزان‌تر کرایه می‌دهد و قیمت‌های آن از ۵٠٫٠٠٠ تومان به بالاست.
نشانی اینترنتی: aylar.az

 

 

جشنواره‌ها و رویدادها

فستیوال جاز باکو
معمولاً فصل تئاتر و کنسرت در آذربایجان، اوایل مهر تا اواسط خرداد است. یکی از مهمترین فستیوال‌ها هم، فستیوال جاز باکو است که در این تاریخ برگزار می‌شود.
نشانی اینترنتی: festival.jazz.az

نمایشگاه نفت و گاز خزر
نمایشگاه نفت و گاز خزر یکی دیگر از جشنواره‌های مهم باکو است که معمولاً یک هفته به طول می‌انجامد و در خرداد ماه برگزار می‌شود.

  • Twitter
  • del.icio.us
  • Digg
  • Facebook
  • Technorati
  • Reddit
  • Yahoo Buzz
  • StumbleUpon

ياسين قاسمي: نظرات ارائه شده توسط کاربران صرفاً دیدگاه شخصی آنها بوده و سایت دلبر هیچگونه مسئولیتی در قبال این نظرات ندارد. براي حمايت از اين پورتال ميتوانيد كتاب رازهاي جنسي و زناشويي را از سايت سفارش دهيد ! با تشكر

نظرات

ارسال نظر برای این مطلب بسته شده است.